ગુજરાતની ચૂંટણીનો ઇતિહાસ (1962થી 2022 સુધી)

ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીનો ઇતિહાસ

ગુજરાતની રાજકીય સફર સમજવા માટે વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ, રાજકીય પક્ષો, મુખ્યમંત્રીઓ અને ચૂંટણીનાં પરિણામો વિશે જાણવું જરૂરી છે. આ માહિતી GPSC, ગુજરાત હાઈકોર્ટની સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ, ICT Officer તથા અન્ય સરકારી પરીક્ષાઓની સામાન્ય જ્ઞાનની તૈયારી માટે પણ ઉપયોગી છે.

1. ગુજરાતમાં ચૂંટણીની શરૂઆત

1 મે, 1960: મહારાષ્ટ્રમાંથી અલગ થઈને ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના થઈ.
1962: ગુજરાત વિધાનસભાની પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણી યોજાઈ.
વિધાનસભાની કુલ બેઠકો: હાલમાં 182.
બહુમતી માટે જરૂરી બેઠકો: 92.
પ્રથમ મુખ્યમંત્રી: ડૉ. જીવરાજ મહેતા.
પ્રથમ ચૂંટણીમાં વિજયી પક્ષ: ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ.

ભારતના ચૂંટણી પંચના આંકડા અનુસાર, ગુજરાતની પ્રથમ વિધાનસભાની ચૂંટણી 1962માં યોજાઈ હતી. ત્યારથી 2022 સુધીમાં 14 સામાન્ય વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાઈ હતી. Election Commission of India

2. ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીનો વર્ષવાર ઇતિહાસ

નીચેના કોષ્ટકમાં ચૂંટણીનું વર્ષ, મુખ્ય રાજકીય પક્ષો અને તેમની જીતેલી બેઠકો દર્શાવવામાં આવી છે. આ આંકડા ચૂંટણી પંચના અહેવાલો અને ચૂંટણી પરિણામોના સંકલન પર આધારિત છે.

ચૂંટણી વર્ષ	કોંગ્રેસ (INC)	ભાજપ (BJP)	અન્ય મુખ્ય પક્ષો	વિજેતા પક્ષ
1962	113	—	સ્વતંત્ર પાર્ટી 26	કોંગ્રેસ
1967	93	—	સ્વતંત્ર પાર્ટી 66	કોંગ્રેસ
1972	140	—	કોંગ્રેસ (O) 16	કોંગ્રેસ
1975	75	—	કોંગ્રેસ (O) 56, જનસંઘ 18	જનતા મોરચા સરકાર
1980	141	9	જનતા પાર્ટી 21	કોંગ્રેસ
1985	149	11	જનતા પાર્ટી 14	કોંગ્રેસ
1990	33	67	જનતા દળ 70	જનતા દળ
1995	45	121	અપક્ષ 16	ભાજપ
1998	53	117	રાષ્ટ્રીય જનતા પાર્ટી 4	ભાજપ
2002	51	127	જનતા દળ (યુ) 2	ભાજપ
2007	59	117	NCP 3	ભાજપ
2012	61	115	ગુજરાત પરિવર્તન પાર્ટી 2	ભાજપ
2017	77	99	BTP 2	ભાજપ
2022	17	156	આમ આદમી પાર્ટી 5	ભાજપ

નોંધ: 1962માં 154 બેઠકો હતી, 1967 અને 1972માં 168 બેઠકો હતી અને 1975થી 182 બેઠકો થઈ. 1975માં જનતા મોરચાએ કોંગ્રેસ વિરોધી પક્ષોને એકત્ર કર્યા હતા. તેથી તે ચૂંટણીને સમજતી વખતે માત્ર એક પક્ષની બેઠકો જોવાને બદલે રાજકીય ગઠબંધનને પણ ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ.

3. ગુજરાતની ચૂંટણીના મુખ્ય ઐતિહાસિક તબક્કાઓ

(1) 1962થી 1972: કોંગ્રેસનો પ્રભાવ

ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના પછીની શરૂઆતની ચૂંટણીઓમાં કોંગ્રેસનું પ્રભુત્વ રહ્યું.

1962ની ચૂંટણી

ગુજરાતની પ્રથમ સામાન્ય વિધાનસભા ચૂંટણી.
કુલ બેઠકો: 154.
કોંગ્રેસે 113 બેઠકો જીતી.
ડૉ. જીવરાજ મહેતા ગુજરાતના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી હતા.

1967ની ચૂંટણી

કોંગ્રેસે 93 બેઠકો જીતી.
સ્વતંત્ર પાર્ટીએ 66 બેઠકો મેળવી.
કોંગ્રેસને અગાઉની ચૂંટણીની સરખામણીએ ઓછી બેઠકો મળી.

1972ની ચૂંટણી

કોંગ્રેસે 168માંથી 140 બેઠકો જીતી.
ઘનશ્યામ ઓઝા મુખ્યમંત્રી બન્યા અને ત્યારબાદ ચીમનભાઈ પટેલે મુખ્યમંત્રીપદ સંભાળ્યું.

આ સમયગાળો ગુજરાતમાં કોંગ્રેસના મજબૂત રાજકીય પ્રભાવ માટે જાણીતો છે. Wikipedia

(2) 1974થી 1975: નવનિર્માણ આંદોલન અને ચૂંટણી

ગુજરાતના રાજકીય ઇતિહાસમાં નવનિર્માણ આંદોલન મહત્ત્વપૂર્ણ ઘટના હતી.

1973ના અંતમાં શરૂ થયેલું વિદ્યાર્થી આંદોલન 1974માં વ્યાપક જનઆંદોલન બન્યું.
મોંઘવારી, ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સમસ્યાઓ આંદોલનનાં મુખ્ય કારણોમાં હતાં.
આંદોલનના દબાણ વચ્ચે ચીમનભાઈ પટેલની સરકાર પડી.
1975માં વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાઈ.
કોંગ્રેસને 75 બેઠકો મળી, જ્યારે કોંગ્રેસ (O)ને 56 બેઠકો મળી.
બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલના નેતૃત્વમાં જનતા મોરચાની સરકાર બની.

પરીક્ષા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ: નવનિર્માણ આંદોલન ગુજરાતના વિદ્યાર્થી આંદોલનો અને ભારતીય રાજકીય ઇતિહાસનો એક અગત્યનો ભાગ છે.

(3) 1980થી 1985: કોંગ્રેસની મોટી જીત

આ સમયગાળામાં કોંગ્રેસે ફરીથી વિધાનસભામાં મજબૂત બહુમતી મેળવી.

1980ની ચૂંટણી

કોંગ્રેસ: 141 બેઠકો.
ભાજપ: 9 બેઠકો.
જનતા પાર્ટી: 21 બેઠકો.

1985ની ચૂંટણી

કોંગ્રેસ: 149 બેઠકો.
ભાજપ: 11 બેઠકો.
જનતા પાર્ટી: 14 બેઠકો.

1985માં માધવસિંહ સોલંકીના નેતૃત્વ હેઠળ કોંગ્રેસે 149 બેઠકો મેળવી. આ ગુજરાતમાં કોંગ્રેસની નોંધપાત્ર ચૂંટણી જીત હતી. Elections in India

(4) 1990: ગુજરાતના રાજકારણમાં મોટો ફેરફાર

1990ની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસને બહુમતી મળી નહોતી.

જનતા દળ: 70 બેઠકો.
ભાજપ: 67 બેઠકો.
કોંગ્રેસ: 33 બેઠકો.
અપક્ષ: 11 બેઠકો.

જનતા દળ અને ભાજપ વચ્ચેના સહયોગથી સરકાર બની અને ચીમનભાઈ પટેલ મુખ્યમંત્રી બન્યા.

આ ચૂંટણી ગુજરાતમાં કોંગ્રેસના લાંબા સમયના પ્રભુત્વમાં ઘટાડો દર્શાવે છે. Wikipedia

(5) 1995: ગુજરાતમાં ભાજપની પ્રથમ બહુમતી

1995ની ચૂંટણી ગુજરાતના રાજકીય ઇતિહાસમાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ વળાંક હતી.

ભાજપ: 121 બેઠકો.
કોંગ્રેસ: 45 બેઠકો.
અપક્ષ: 16 બેઠકો.
કેશુભાઈ પટેલ મુખ્યમંત્રી બન્યા.

ભાજપે પ્રથમ વખત ગુજરાતમાં સ્પષ્ટ બહુમતી મેળવી.

આગળના વર્ષોમાં પક્ષની અંદરના મતભેદોને કારણે મુખ્યમંત્રીપદમાં ફેરફારો થયા. શંકરસિંહ વાઘેલા ભાજપથી અલગ થયા અને ત્યારબાદ ગુજરાતના રાજકારણમાં નવા પક્ષો તથા રાજકીય જોડાણો ઊભાં થયાં. Elections in India

(6) 1998થી 2007: ભાજપની સતત જીત

આ સમયગાળામાં ભાજપે સતત ચાર વિધાનસભા ચૂંટણીઓ જીતી.

વર્ષ	ભાજપની બેઠકો	કોંગ્રેસની બેઠકો
1998	117	53
2002	127	51
2007	117	59

મહત્ત્વપૂર્ણ રાજકીય ઘટનાઓ:

1998માં કેશુભાઈ પટેલ મુખ્યમંત્રી બન્યા.
2001માં નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી બન્યા.
2002ની ચૂંટણીમાં ભાજપે 127 બેઠકો મેળવી.
2007ની ચૂંટણીમાં ભાજપે ફરીથી બહુમતી મેળવી.

આ સમયગાળામાં ગુજરાતનું રાજકારણ મુખ્યત્વે ભાજપ અને કોંગ્રેસ વચ્ચે કેન્દ્રિત રહ્યું. Wikipedia

(7) 2012: ભાજપની ફરી જીત

2012ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં પરિણામો આ પ્રમાણે હતાં:

ભાજપ: 115 બેઠકો.
કોંગ્રેસ: 61 બેઠકો.
ગુજરાત પરિવર્તન પાર્ટી: 2 બેઠકો.
NCP: 2 બેઠકો.

નરેન્દ્ર મોદી મુખ્યમંત્રી રહ્યા.

2012ની ચૂંટણી પછી 2014માં નરેન્દ્ર મોદી ભારતના વડાપ્રધાન બન્યા. ત્યારબાદ આનંદીબેન પટેલ ગુજરાતનાં મુખ્યમંત્રી બન્યાં.

(8) 2017: ભાજપ અને કોંગ્રેસ વચ્ચે નજીકની સ્પર્ધા

2017ની ચૂંટણીમાં ભાજપ અને કોંગ્રેસ વચ્ચે બેઠકોની દૃષ્ટિએ અગાઉની કેટલીક ચૂંટણીઓ કરતાં વધુ નજીકની સ્પર્ધા જોવા મળી.

ભાજપ: 99 બેઠકો.
કોંગ્રેસ: 77 બેઠકો.
ભારતીય ટ્રાઇબલ પાર્ટી (BTP): 2 બેઠકો.
NCP: 1 બેઠક.
અપક્ષ: 2 બેઠકો.

ભાજપે સરકાર બનાવી અને વિજય રૂપાણી મુખ્યમંત્રી બન્યા. 2021માં ભુપેન્દ્ર પટેલે મુખ્યમંત્રીપદ સંભાળ્યું. Wikipedia

(9) 2022: ગુજરાત વિધાનસભાની ઐતિહાસિક ચૂંટણી

ડિસેમ્બર 2022માં ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાઈ હતી.

પરિણામો નીચે મુજબ હતાં:

રાજકીય પક્ષ	જીતેલી બેઠકો
ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)	156
ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (INC)	17
આમ આદમી પાર્ટી (AAP)	5
સમાજવાદી પાર્ટી (SP)	1
અપક્ષ	3
કુલ	182

મુખ્ય બાબતો:

ભાજપે 156 બેઠકો મેળવી.
કોંગ્રેસે 17 બેઠકો મેળવી.
આમ આદમી પાર્ટીએ 5 બેઠકો જીતી.
ભુપેન્દ્ર પટેલ મુખ્યમંત્રી તરીકે ચાલુ રહ્યા.

પરીક્ષા માટે ખાસ નોંધ: 2022ની ચૂંટણીમાં ભાજપે 182માંથી 156 બેઠકો મેળવી. આ ગુજરાત વિધાનસભાના ચૂંટણી ઇતિહાસમાં કોઈ એક પક્ષે મેળવેલી સૌથી વધુ બેઠકોનો રેકોર્ડ છે. Wikipedia

4. ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓનો ઇતિહાસ

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓની યાદી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ઉપયોગી છે.

ક્રમ	મુખ્યમંત્રી	કાર્યકાળનો પ્રારંભ
1	ડૉ. જીવરાજ મહેતા	1960
2	બળવંતરાય મહેતા	1963
3	હિતેન્દ્ર દેસાઈ	1965
4	ઘનશ્યામ ઓઝા	1972
5	ચીમનભાઈ પટેલ	1973
6	બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલ	1975
7	માધવસિંહ સોલંકી	1976
8	બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલ	1977
9	માધવસિંહ સોલંકી	1980
10	અમરસિંહ ચૌધરી	1985
11	માધવસિંહ સોલંકી	1989
12	ચીમનભાઈ પટેલ	1990
13	છબીલદાસ મહેતા	1994
14	કેશુભાઈ પટેલ	1995
15	સુરેશ મહેતા	1995
16	શંકરસિંહ વાઘેલા	1996
17	દિલીપ પરીખ	1997
18	કેશુભાઈ પટેલ	1998
19	નરેન્દ્ર મોદી	2001
20	આનંદીબેન પટેલ	2014
21	વિજય રૂપાણી	2016
22	ભુપેન્દ્ર પટેલ	2021

મહત્ત્વપૂર્ણ નોંધ: ઉપરની યાદીમાં મુખ્યમંત્રીપદના વિવિધ કાર્યકાળોની શરૂઆત દર્શાવી છે. રાષ્ટ્રપતિ શાસનના સમયગાળાને તેમાં મુખ્યમંત્રી તરીકે ગણવામાં આવ્યા નથી. મુખ્યમંત્રીઓના કાર્યકાળની વધુ ચોક્કસ તારીખો માટે ગુજરાત સરકારના સત્તાવાર રેકોર્ડ તપાસવા જોઈએ.

5. ગુજરાતની ચૂંટણી વિશે પરીક્ષાલક્ષી મહત્ત્વપૂર્ણ તથ્યો

પ્રશ્ન	જવાબ
ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના ક્યારે થઈ?	1 મે, 1960
ગુજરાતની પ્રથમ વિધાનસભા ચૂંટણી ક્યારે યોજાઈ?	1962
ગુજરાતના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી કોણ હતા?	ડૉ. જીવરાજ મહેતા
ગુજરાત વિધાનસભામાં હાલમાં કેટલી બેઠકો છે?	182
બહુમતી માટે કેટલી બેઠકો જરૂરી છે?	92
ભાજપે પ્રથમ વખત ગુજરાતમાં સ્પષ્ટ બહુમતી ક્યારે મેળવી?	1995
1985માં કોંગ્રેસે કેટલી બેઠકો જીતી?	149
1990માં સૌથી વધુ બેઠકો કયા પક્ષે જીતી?	જનતા દળ — 70
2002માં ભાજપે કેટલી બેઠકો જીતી?	127
2017માં ભાજપે કેટલી બેઠકો જીતી?	99
2022માં ભાજપે કેટલી બેઠકો જીતી?	156
2022માં આમ આદમી પાર્ટીએ કેટલી બેઠકો જીતી?	5
2022ની ચૂંટણી પછી મુખ્યમંત્રી કોણ બન્યા?	ભુપેન્દ્ર પટેલ

આ તથ્યો ચૂંટણી પંચના ચૂંટણી પરિણામોના અહેવાલો અને ગુજરાત વિધાનસભાના ચૂંટણી ઇતિહાસ પર આધારિત છે.

6. ગુજરાતની ચૂંટણીના સત્તાવાર પરિણામો ક્યાંથી મેળવવા?

વર્ષવાર બેઠકો, મતદાનની ટકાવારી, ઉમેદવારો અને પક્ષવાર પરિણામો માટે નીચેના સ્રોત ઉપયોગી છે:

ભારતનું ચૂંટણી પંચ — વિધાનસભા ચૂંટણીના આંકડાકીય અહેવાલો
અહીં ગુજરાતની 1962થી 2022 સુધીની વિવિધ વિધાનસભા ચૂંટણીઓના અહેવાલો ઉપલબ્ધ છે.
ચૂંટણી પંચ — વિધાનસભા ચૂંટણીનાં સંપૂર્ણ પરિણામો
અહીં ચૂંટણીનાં વર્ષ પ્રમાણે પરિણામો અને આંકડાકીય અહેવાલો શોધી શકાય છે.
ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીનાં વર્ષવાર પરિણામો
અહીં પક્ષવાર બેઠકો અને વિધાનસભાની ચૂંટણી સંબંધિત ઐતિહાસિક માહિતી મેળવી શકાય છે.

અંતિમ સારાંશ

ગુજરાતની ચૂંટણીનો ઇતિહાસ મુખ્યત્વે ત્રણ મોટા રાજકીય તબક્કાઓમાં સમજાવી શકાય છે:

1962થી 1985: કોંગ્રેસનું પ્રભુત્વ.
1990થી 1995: જનતા દળનો ઉદય અને ભાજપની પ્રથમ બહુમતી તરફનું પરિવર્તન.
1998થી 2022: ભાજપની સતત ચૂંટણી જીત અને 2022માં 156 બેઠકોનો રેકોર્ડ.

આ ઇતિહાસ ગુજરાતની રાજકીય વ્યવસ્થા, પક્ષોની ચૂંટણી કામગીરી અને રાજ્યના શાસનના બદલાતા સ્વરૂપને સમજવામાં મદદ કરે છે.

cbreducation.blogspot.com

Search This Blog

Tuesday, 13 October 2026